Hìnhnhư Là Ngàyxưa

Hồiấy Bồngsơn còn nghèo lắm. Một dãyphố tồitàn, nhàtranh nhàngói lụpxụp.
Câycối còn mọc nhiều trong thànhphố, xanhum. Tôi nhớ mangmáng hìnhnhư con
đườngchính của thịxã chưa được trảinhựa hoặc đãđược Pháp trải rồi mà
loanglỗ, hưhỏng. Nhưng cứ biếtbao mỗi mùamưa, mỗilần đihọc về là phải
lộinước vầngbẩn lên gầntới mắtcá. Đốivới những ngườilớn là một điều khác tôi
khôngcầnbiết, còn riêng tôi (hay với bạnbè nhỏ) đólà một sự vôcùng thíchthú.
Khônggì sungsướng và vuithích chobằng lộinước, mặckệ nước bùn. Vào mùalụt,
nước ngập đườngphố ngườita phải chốngxuồng để đilại hoặc thinhau lộilõmbõm.
Mùamưa giờ đang qua càng nghĩ tôi càngthêm nhớ quắcquay thèmmuốn, tiếcnhớ.
Những buổi trờimưa, tôi cởi trầntruồng chạy từ đầuphố đến cuốiphố tắmmưa
lạnh cả buổi. Những chiếcthuyền giấy được thả trôiđi như những cọngrác,
nhìntheo để lòng lânglâng niềmvui vuvơ và bùingùi tiếcnuối.

Hồiấy nhàtôi vẫncòn dãy nhàsau lợp bằng tranhkhô, chỉ riêng phíatrước mới
lợpngói và tô nền ximăng màthôi, vì lúc ấy nhàtôi hãy còn nghèo lắm.
Trướcnhà treo một bảnghiệu thuốcbắc ghi chữ Dũsanh cũkĩ với mảnhgỗ nhỏ mục
èouột. Tôi còn nhớrõ dánggầy ba tôi mỗingày đạpxe chởthuốc lên tận Thiếtđính
hay Kimsơn để bán. Má tôi trôngcoi một hàng tạphóa nhỏ và mấy đứaem.

Năm tôi chín tuổi, học lớpba trường tiểuhọc cộngđồng. Mỗingày đihọc vào
buổisáng, má tôi cho một đồngbạc để mua ổbánhmì thịtkho, và lén dúi trong
túi tôi một đồngbạc khác để ănquàvặt thayvì năm cắc như ba tôi hạnđịnh.
Những buổi sớmmai vào mùađông coro trong chiếc áolen cũ đi bên dì Đào
đếntrường như một đứatrẻ rất trẻcon. Mùađông ở Bồngsơn khólường được cơnmưa
bấtngờ trútxuống, nên tôi bị tắmmưa hoài. Dì Đào lúcnào cũng cẩnthận mang
theo trong cặp một chiếc áomưa nilông đềphòng. Mưa xuống, dì vộivàng lôira
chekín tôi và dì. Nếu có mưa to quá thì nép đỡ vào trong hiênnhà nào đấy run
cầmcập.

Dì tôi học lớpnhì, hơn tôi một lớp. Trường tiểuhọc được chiathành hai lớp A
và B. A là lớp contrai, B là lớp congái… Tánh tôi rất hỗnxược và
nghịchnghợm nên bị bạnbè cho ănđòn hoài. Có những lần bị đánhbậy tứcquá tôi
chạysang lớp dì Đào mà khócmét. Dì không đánhlại được nhưng hứa sẽ vào thưa
ông hiệutrưởng. Tôi tức lắm với lối bênhvực kiểu congái của dì. Hồiđó tôi
rất ghét họctrò congái lớn học chung như dì vì họ rất lạlùng.
Connhítconnhăng hết mà giảbộ làm ngườilớn, thêuthùa, chơihụi, vợchồng…
nhấtlà cái cảnh tụnămtụba dưới gốc cây phượng thủngthỉnh tròchuyện. Dì Đào
lúcnào cũng nóinăng chậmrãi trước bấtcứ chuyệngì. Tráingược với tánh tôi,
xấcxược, hoangđàng và ồnào. Cáitính nầy tôi bị dì mắng hoài nhưng khôngchừa,
chỉ đành chịu nghe dì nóinăng như người lớn: “Sanh nhỏ mà nghịch quá!”

Bâygiờ nghĩlại thật buồncười, nhỏ không nghịch thì khi nào mới nghịch cho.

Dì Đào ở nhà ôngngoại cáchvới nhà tôi mộtvài bước, rất gần. Nhà ông goại tôi
lợpngói có ba gian, phía nhàtrước dùngđể bán bánhtrái lặtvặt trong những
chiếc thẩu đặt trên chiếc kệ nhỏ bằng gỗ, và có bàngoại tôi trôngchừng…
Mỗi tối, tôi sang nhàngoại ngủ với dì Đào, hằngđêm hằngđêm bên cạnh bà
ngoại. Mỗisáng dậy tôi được ôngngoại kéo vào lòng cho uống càphê và ăn hộtgà
ốpla. Thỉnhthoảng có bữa đượcăn giòheo hầmchín nhừ thơmphức, nấurục với sen
tươi béongậy mỡ. Một lần ôngngoại xé thịt cho tôi ăn, tìnhcờ tôi trôngthấy
lốmđốm vài sợilông chưa nhổ kĩ còn bám trên da thịtheo, tôi nói với
ôngngoại:

— Thịt heo lông không! Ông ngoại …

Câu nói vôthưởng vôphạt này khôngngờ đã làm ông phảnứng dữdội. Ông cho gọi
bàngoại lên và lamắng omxòm. Bàngoại chỉ biết đứng nhìn tôi nửacườinửakhóc.
Và sau bữaăn, tôi khôngsao trốntránh được ngón tay dì Đào dí trên đầu tôi:

— Lầnsau đừng nói bậy nữa nghe không? Sanh làmcho bàngoại bị la hoài… Bộ
Sanh muốn ôngngoại mắng bàngoại lắm sao?

Tôi cảibướng:

— Chứ thịtheo lông không mà…

Dì Đào cười, lén mở thẩu kẹo bốc cho tôi vài viên rồi dẫn tôi đichơi như
mọilần, nhảylòcò hoặc đánhnĩa.

Ngoài ôngbàngoại, tôi còn có ôngnội. Bànội thì đã chết lâurồi ở Phúyên, tôi
khônghề biếtmặt. Ôngnội tôi thuởấy còn trẻ và trángkiện, da hồnghào
khoẻmạnh. Ông mới chừng nămmươi tuổi nhưng tóc bạctrắng như sương. Ông rất
thương và cưngchìu tôi hếtlòng, cólẽ vì tôi là cháunội đíchtôn. Nhờ ôngnội
mà tôi rất ít bị ba tôi đánhđòn. Ông thường xoaxoa trên đầu tôi ở chỗ có
nhóm tócbạc trắng như ông, trông rất lạ, mà nói maimốt con sẽ được làmvua,
như vua Bảođại. Tôi hỏi làmvua là được ngồi ở trên ngaivàng phảikhông
ôngnội? Ông cười ừ, làmvua lớnnhấtnước.

Ôngnội tôi rất nhớ quêcũ của ông và là nơi sanhra ba tôi, chú tôi : Phúyên.
Ôngnội tôi thường về Phúyên mỗi lần Đôngchí, Thanhminh vì ở Phúyên có hai
ngôimộ của ôngbàcố của tôi. Tôi được nghe ôngnội tôi kểlà trướckia ông giàu
lắm, có cả một trại dê mấy trăm con nuôi lấysữa và thịt. Hằngngày ông hoặc
ba hoặc chú tôi phải lùa dê lênnúi thả cho ăncỏ đến mãi chiềutối mới dắtvề.

 Saunày vì chiếntranh nên đàn dê một phần bị trộm, một phần bị línhTây
làmthịt, hoặc bị phicơ của Pháp bắnchết hết nên từđó nhàtôi bị rơi vào cảnh
sasút không nhưtrước nữa. Vêsau tìnhhình anninh ở Phúyên vì quá khẩntrương
nên phải tảncư bằng đườngbộ ngàyđiđêmnghỉ để đến Bồngsơn mới được tạmyên.
Ôngnội tôi cóbiết chữNho, ông dạy ba tôi học và viết với cả hai người chú
của tôi nữa. Chú Sáu và chú Hương. Nhưng tôi chỉ biết có mình chú Hương tôi,
còn chú Sáu thì chỉ nghe mọingười nóilà chú bận đi làmăn xa…

Saunày tôi mới nghe chính chú Hương tôi kểlà chú Sáu khi nhỏ rất hoangđàng,
thuở mườimột tuổi đã biết ném lựuđạn thảcá, và chú Sáu thường bị ôngnội cột
lên trầnnhà đánhđòn hoài. Vềsau chú Sáu tôi bỏđi mấtbiệt. Cho đến bâygiờ,
vàodịp Tết có một lần tôi được biếtđến chú Sáu tôi ngày chú trởvề quê bằng
chuyến tàulửa từ Sàigòn ra Huế ghéngang Bồngsơn.

Ngày chú Sáu tôi về cả nhà xônxao chờđón chú ở sânga. Chú Sáu có dáng người
trungbình, không mập, không ốm. Tay xách chiếc vali thật lớn, về chung với
thím Sáu cùng đứacon nhỏbé trêntay.

Chú Sáu tôi tínhtình rất khókhăn, chỉ trong vòng ba ngày Tết mà tôi bị ănđòn
hoài khôngthôi… Gươngmặt nghiêmkhắc với cặpmắt sắclạnh làm tôi rất sợhãi.
Baonhiêu cảmtình và tưởngtượng trong đầu tôi lâunay về chú đều tiêutan hết.
Thím Sáu tôi thì tráilại, rất thương và cưngchìu tôi. Thường mua quàvặt cho
tôi ăn, cólẽ trong mấy anhem tôi chỉ có mìnhtôi là được thím thươngnhất. Quà
năm ấy là một cái ốngnhòm bằng nhựa, bọc kính trắng đụcmờ, bêntrong ba góc
có kính với những mãnh giấy màu rựcrỡ kếtthành những cái bônghoa lạlùng
biếnhóa khi xoayxoay nó trêntay lúc nhìnngắm. Chú Sáu tôi cho tôi ănđòn mãi
đến mùng bảy Tết mớiđược tha khi chú trởlại Sàigòn. Lúc đi chú còn muốn bắt
tôi theo chú vào trongấy học. Tôi khôngchịu, dĩnhiên. Nhưng tôi vẫncòn có
cáitật nhè, thím tôi phải mấtcông dỗdành khổsở.

Ngày ôngngoại tôi chết tôi chưa biết khóc. Dì Đào cứ trách mãi tôi, hỏi bộ
Sanh không thương ôngngoại hở. Tôi ngơngác chỉ biết nói thương chứ, thương
chứ! Bữaấy dì Đào bảo tôi dì nghỉhọc, tôi lủithủi đihọc mộtmình nghe bạnbè
hỏi nhà ngoại mày ai chết mà “linhđình” vậy? Tôi khôngbiết phải trảlời sao
vì trong thâmtâm tôi khônghề tinrằng ôngngoại tôi đã chết, tôi nói nhà
đámgiỗ chứ ai chết đâunào? Chúngbạn cười làm tôi phátcáu, thằng Quang nói:

— Giỗ cái thằngcha mày chứ giỗ, ngu vừavừa vậy…

Tuy biết nó nóigiỡn nhưng tôi vẫn thoi chođược ngay mặt làm nó chảy máumủi
ròngròng. Kếtquả sau ấy là bịphạt quỳ sơmít và bị nhốt vào trong trường chờ
ngườithân lên đưavề. Tôi ănđòn một trận nonê khi vềnhà, ba tôi mặt hầmhầm
đilênđixuống hỏi mãi câu: “Sao mày hoang thế?…”

Ông dặndò đi dặndò lại, lầnsau nhưvậy tao đậpchết nghekhông? Tôi chỉ biết
dạ, lắmlét nhìn ông và không dám khóc. Hômấy tôi bị ănđòn nặng vì ôngnội tôi
đã về thăm Phúyên hồi tuầntrước. Tựdưng tôi tiếc mình đã không theo ông về
để khỏi phải bị ănđòn. Tôi còn nhớ ngày ôngnội sửasoạn đi Phúyên, tôi vòi
theo ông về, ôngnội tôi nói muốn đi thì đi, lên xinphép bamá rồi lấy vài
bộđồ theo ông chơi ít bữa. Ông còn khuyếndụ thêm đi xelửa sướng lắm. Thế là
tôi hí hửng được mặt một bộ đồ mới đúng trong dịpTết giờ đemra bận. Một
chiếcáo trắng ngắntay bỏvào trong chiếc quầnsoóc xanh có đai chéo ngang lưng
và bụng. Bamá tôi đưa nội và tôi ra xelửa rồi về. Lúc xelửa vừa húcòi sắp
chuyểnbánh rời ga, tôi bỗng thấy sợhãi và nhớnhà vôcùng, tôi khócòa lên
đòivề. Ông nội tôi phải dỗdành tôi với đủthứ bánhkẹo nhưng tôi khôngchịu,
khóc mãi. Thấy vậy ông khôngbiết làmsao vì xe sắp chạy, bỗng lúc ấy chú
Hương tôi đạpxe cọccạch ra ga kịplúc. Ôngnội tôi nửa giận nửa tứccười bảo
chú tôi lôicổ tôi về cho yênchuyện, để ông đi mộtmình. Lúc tàu đi rồi, chú
Hương tôi đèo xe đạp chở tôi về nói:

— Mày dại lắm! Tao muốn đi mà khôngđược, còn mày thì đòi về…

Tôi nínthinh suynghĩ mới thấy rằng mình dại thật. Lâulắm mới có dịp đi mà
lại khóc đòi về, thànhthử từđóđếngiờ tôi chưa được hânhạnh đi tàulửa về
Phúyên quênội. Hình như bamá tôi đã đoántrước sựviệc sẽ xảyra nhưvậy nên mới
cho chú tôi lên ga xemthử tôi thếnào, và đúngnhư dựđoán, tôi lũithũi để chú
chởvề nhà giữa tiếngcười khúckhích của mọingười. Tôi phải trảlại bộđồ mới mà
thaylại bộđồ cũ mặc hằngngày, lòng tiếchùihụi.

* * *

Ở Bồngsơn, đầu thịxã có consông Lạigiang lớn băngngang thànhphố nước sâuxanh
trongveo, gió mátrợn. Bồngsơn hồiấy có hai câycầu, một câycầu sắt của Pháp
bị sập và một câycầu gỗ thấphơn. Xecộ chạy mộtchiều, nhưng rất thưathớt và
vắng.

Tôi còn nhớrõ những ngày mùahè, buổichiều tôi được đưa lên sông tắm với
ôngnội, chú Hương, cậu Nguyên, vânvân… Sông nước dâng tới ngực cậu Nguyên
tôi nhưng với tôi dĩnhiên là ngậpđầu. Cậu Nguyên bắt tôi tậpbơi bằngcách để
tôi nằm ngang trong lòng bàntay cậu. Câu bảo tôi đập hai tay hai chân, rồi
từtừ cậu buôngtay ra với hyvọng là tôi sẽ nổilên trên mặtnước, nhưng tôi thì
từtừ chìmxuống uốngnước một bụng ho sặcsụa… Cậu Nguyên nhiềulúc nổicáu
bỏmặc tôi uốngnước đãđời rồi mới lôi tôi lên và nói mày ngu lắm, ngu lắm mới
không bơi được. Tôi khóc đòivề khôngchịu bơi nữa. Cậu Nguyên tôi giậndữ
khôngcho tôi theo tắm một tuần, làm tôi nhớ sông hếtsức. Cuốicùng tôi đành
hứa với cậu là sẽ ráng tậpbơi để được tắm. Cậu Nguyên bằnglòng, dọabảo:

— Mày khôngchịu bơi là tao ném xuống nước cho cá rỉa, chếtchìm luôn…

Mấy con cá rỉa thì khôngđángngại lắm. Nhưng uốngnước và chếtđuối thì khổ,
nhưng tôi nghĩrằng là cậu dọa chứ chẳng làm thật, vìthế tôi yêntâm khi để
cậu đạpxe đèo tôi đi tắm. Đến cầu, đứng từ trên nhìnxuống dòngsông sâu tôi
gờngợn tócgáy với khoảng nước xanhlè và đàncá bóng laoxao. Độtnhiên “chícả”
trong ngườitôi bay mấthết. Tôi hết dám tắm khi tưởngtượng cậu Nguyên bắt tôi
tậpbơi như đàncá ấy. Tôi rất muốn về nhưng cậu tôi giữlại trợnmắt:

— Mày mà không tắm tao nhậnnước cho chết luôn…

Tôi sợhãi muốn khóc, lắcđầu ngầynguậy khôngchịu. Cậu hétlên ralệnh: “Cởiđồ
ra”. Tôi không nghelời và cứ khưkhư ôm chắc gói đồtắm sạch trongmình với
hyvọng là cậu sẽ buôngtha vì nếu cậu ném tôi xuống nước thì đồmặc sẽ ướt hết
lấygì thay để vềnhà… Nhưng trái với điều tôi nghĩ, cậu Nguyên ôm tôi
nhấcbỗng lên và ném mạnh xuống dòngnước sâu tànnhẫn. Rơixuống nước bộđồ tôi
cầmtay chìmmất và sauđó tôi cũng chìm theo luôn. Đếnlúc nghẹtthở, uốngnước
đầybụng mới được cậu lôi lên và tát tôi mấy cái đau khủngkhiếp. Tôi khóc òa.
Chú Hương tôi cườinói để mai đi bắt chuồnchuồn cắn cuốngrún thì mau biết
bơi, cậu tôi bằnglòng nhưng không cho tôi tắm pícxin, cậu lôi tôi lên cầu
bắt ngồi chờ cậu tắm xong mớiđược về và cậu khôngquên nói:

— Mai mà mày không bơi thì chết thật chứ đừng nói đến chết giả…

Tôi bớt sợhãi vì tinrằng mai sẽ biết bơi vì được chuồn huồn cắn cuốngrún, và
tôi hứa chắcchắn với cậu là mai sẽ bơi thật. Tuy ngồi ướtlạnh runlậpcập
nhưng phải ngồi chờ cậu tắm xong mớiđược về. Kếtquả hôm ấy ôm mình ướtnhẹp
nước về nhà khóc thútthít với má. Qua hômsau chú Hương tôi nhắn dặnchừng:

— Mày đi bắt cho tao vài con chuồnchuồn về, tao cho cắn lỗrún rồi mới biết
bơi.

Chú còn chêm thêm:

— Hồinhỏ tao mới tậpbơi cũng phải làm vậy cho chóng…

Tôi tinlời và suốt buổitrưa hôm ấy tôi bắt một lon đầy nhóc chuồnchuồn sống
đem về cho chú. Chú Hương nói, cườikhúckhích:

— Mày ngu lắm, chuồnchuồn cắn sưng lỗrún rồi làmsao biết bơi cho đặng…

Tôi sữngsờ nhìn chú khi chú thảnnhiên đem mấy con chuồnchuồn cho hai con
chimsáo của chú nuôi ăn hết để thaythế chuối. Tôi chỉ biết đứngnhìn mà không
dám phảnđối, chỉ ấmức khócthầm. Và liêntiếp hơn một tuần tôi không dám đi
tắmsông với cậu Nguyên nữa…

Những buổichiều nhìn cậu và vài ngườikhác ra sông tắm mà lòng tôi thèmmuốn
ghêgớm nhưng chẳngdám theo, vì cứ nghĩđến tậpbơi là tôi ngán lên tậncổ. Nhớ
quá, mỗingày tôi theo má tôi lên sông giặtđồ, tôi chỉ biết cởiđồ lãngvãng ở
chỗ cạn giỡnnước mộtmình buồnchán. Má tôi ngồi giặtđồ trên những khoang phà
sắt cũ thỉnhthoảng nhìn tôi cười nói, con tậpbơi đi để chiều đitắm với cậu
Nguyên. Tôi lắcđầu, và má tôi chỉ nhìn cười không nói gìhết. Về sau kỷniệm
này nhòadần trong kýức tôi và khi nhớlại tôi cứngỡ mình đã được tắmsông cầu
Phúyên rồi. Má tôi có kểlại chuyện nầy cho tôi nghe khi tôi đã lớn.

Hồiấy tôi còn ngudốt và khờkhạo lắm đến cả mỗilần thayđồ tôi cũng khôngbiết
càinút bậnáo nữa. Má tôi thường mắng tôi maimốt mày làmgì mà giờnày còn
dốtđặc vậy? Tôi nínthinh chẳngdám hóhé một tiếng vì biết má tôi sắp nổicơn
lôiđình bởi bà đang bựcbội với mấy đứaem nhỏ khác. Tôi quảthật còn quá
ngudốt và khờkhạo. Thêmvào tính đó tôi còncó tật càlăm và nóingọng. Đã vậy
rồi mà tôi còn lắm chuyện bàyđặt đủthứ tròchơi bắtchước ngườilớn nói alô
ồnào cảnhà. Hồiđó mỗi lần ty thôngtin muốn thôngbáo điềuchi đều cho người ôm
ốngloa làmbằng thiết đi rao khắpphố : “Đồngbào chúý! Alô, alô. Giờ
thiếtquânlực từ …”, tôi lại bắtchước bàytrò này làm chuyệncười cho cảnhà
vì tôi nói ngọng: “Alô, alô… Đồngbào thiênchúa… Giờ siếtquânlực…”.
Thêm vào những tiếngcười có con bé D. cạnhnhà nhìn tôi nheomắt trêughẹo làm
tôi mắccở và bựcbội hếtsức. Dì Đào thường kéo tôi đi nơikhác tập cho tôi nói
cho đúnggiọng rồi cườiđùa:

— Sanh nóingọng hoài congái họ chê ai dám lấy Sanh nữa…

Tôi tứcgiận nói bộ tui thèm congái hở… maimốt tụi nó “trầukieo” cưới tôi
chứ tôi thèm lấy tụi nó à! Dì Đào cười:

— Nói tầmbậy hoài. Con D. nó chê Sanh rồiđấy…

Nghe dì nói đến D. tôi đỏmặt mắccở chạytrốn mất. Và nhiều lần nhưvậy, dì Đào
cứ theo chọc tôi với D. cho tôi đỏmặt để cườichơi. Có lần tôi muốn khóc…
Riếtrồi đâmra lìlợm xem như chẳngcó chuyệngì hết, vãlại connhỏ D. cũng
chẳngcógì với mình thì mình dại gì có chi với nó cho mệt… tôi líluận
chắcchắn nhưvậy. Tôi đã nhớlại vài cảnh có đôinhântình ngồi trong bóngtối
hônnhau mà tôi phát dịòm. Nhưng saunày, tôi khôngngờ những chuyện ấy lại gây
trong đầu tôi những ấntượng tuy khôngrõ nhưng khủngkhiếp. Có một lần tôi ngủ
chung với dì Đào nửakhuya tôi tỉnhdậy màymò đôivú múmcau của dì, tôi vừa
ngạcnhiên vừa thíchthú khi khámphá ra được điềunày ở dì và tôi thường
nghịchngợm đôivú nhỏ ấy làm dì ngượngngùng không cho tôi ngủ chung với dì
nữa. Dì nói:

— Sanh kỳcục quá, aiđờimà cứ… phá dì hoài. Con D. cũng giống dì saokhông
lại đằngấy phá đi…

Vôtình câunói ấy của dì làm tôi chúý đến D. một cách lạlùng. Hồiấy tôi mới
khoảng chừng mườiba tuổi mà đã biết đứng bên ngoài gốccây đồnggiông trướcnhà
D. với ýđịnh chờ D. ra xemthử nó có đôivú giống dì Đào không. Nhưng không,
gặp D. tôi lenlén nhìn hoài vào ngực D. mà chẳngthấy cógì lạ hết, D. mặc áo
trơnlu chẳng cồmcộm như tôi nhìnthấy ở dì Đào. Tôi nói với dì điềunày làm dì
ômbụng cười nắcnẻ:

— Sanh ngu quá, phải lớn chútnữa như dì mới cóđược chứ…

Tôi ngâythơ:

— Vậy Sanh không có?…

Dì Đào kí cho tôi một cái thật đau trên đầu rồi nói:

— Contrai làmgì mà cóđược. Nói dịòm mà khôngbiết mắccở… Hổng tin thì để
coi. D. nó giống dì thật mà…

Tôi đem lòng nghingờ và cóý chờđợi để coi. Và từđó tôi bỗng muốn làm
thânthiện với D. để saunày… phá D. như dì Đào chobiết. Connhỏ làmphách
quá, nếuvậy thì thậtđáng quá. Mãi đến saunày tôi mới biếtrằng tôi ngu
hếtsức, đời nào congái mà cho contrai nghịch… phá kìcục nhưvậy, chẳngnhững
chẳng cho nghịchphá mà càngngày tìnhbạn cóvẻ xacách hơn. Hồiấy tôi đã thi
đậu học đệthất rồi, bọn con D. cũng đã biết tụ nămba đứa lại một góc
nóichuyện xìxào… Tôi bấygiờ thật ghét lối tụ nămba đứa như trướckia,
naythì bọn contrai chúngtôi còn bắtchước làm thếnữa là đằngkhác, thỉnhthoảng
lại bàytrò ghẹo congái cho đỡbuồn; nhưng nếu riêngrẽ mỗi đứa thì chẳng có
đứanào dám chọcghẹo congái. Mộtmình chỉ biết lenlén ngẩngnhìn theo bọn
congái đihọc về mà nghe xaoxuyến lạ trong hồn mớilớn. Nếu lúcấy có đứa nào
mà nhìnthấy tôi nhưvậy chắc cónước mà độnthổ chếtđi vì mắccở quá đithôi…

Nhưng đừngcó tưởngtượng tôi nhưvậy rồi bảo tôi đã lớn. Tôi cóthể nói tôi
khờkhạo hếtsức trong đám bạnbè. Ngungốc lắm. Có một hôm vào buổitrưa hè,
họctư ở trường Bồđề, nghĩ vài giờ học. Tôi và Quang ra phíasau bờao cạnh
trường chơi. Quang là thằng bạnthân tôi cótiếng là canđảm và mạnhbạo. Tôi
thách nó, mày dám đi trên thâncây câygòn bắtngang bờao không? Quang bị
nóikhích, nó làm liền không ngầnngại vì nóngmặt. Quang bỏ dép xuống bờcỏ,
lầnlần đi theo thâncây ra chầmchậm giữa ao. Nó đi hiênngang và cườihahả. Tôi
trong thâmtâm phục nó ghêgớm lắm. Nhưng cái niềm báiphục nó khônglâusau
đổithành hoảnghốt: Quang đang đứngvững trên thâncây giữa ao bỗng trợtchân
nhàolộn xuống nước như hátxiệc. Tôi nguđần đứng cười khi thấy hai bàntay nó
ngongoe trên mặtnước ao sâu. Nó ngớp lên, lặn xuống, ngớp lên, lặn xuống…
và lakhóc omxòm bìbõm. Đếnlúc nó chìm hẳn xuốngnước tôi mới biếtrằng nó
khôngđùa; và tôi mới biết sợ nó chết; tôi sợ nó uốngnước như tôi có lần
uốngnước sông khi tậpbơi. Nhưng tôi hãihùng nhìn nó cứng họng không la
đượcgì hết. Tôi kinhhoàng chỉ biết ngâymặt nhìn sữngsờ… chờđợi nó lên. Đến
một lúclâu sau mặt nước hết động tôi mới chợt tỉnhngười chạy vào trường
lakhóc inhỏi. Cả trường chạy ùa ra ao theo lời tôi, và một đứa họctrò lớn
nhảy xuống ao lặn xuống… Lát sau, vớt được Quang lên. Quang ngấtxỉu mặt
táixanh và óimửa cả thaunước khi giốc ngược người nó lên làm hôhấp khi đem
vào vănphòng. Xoadầu, giậtbóp đủthứ, Quang tỉnhdậy thở phìphò nhìn ngơngác.
Quang ráng nở nụcười khi nhìn thấy tôi: “Mày ngu lắm Sanh à…”. Dĩnhiên khi
Quang được đưa vềnhà sauđó khônglâu là ba tôi cho gọi tôi về. Tôi …

* * *

Mùađông năm tôi mườilăm tuổi, đihọc tôi còn được má tôi sănsóc cho tấm áo
mưa, cho chiếc áoấm, cho những góixôi buổisáng. Bà khôngngờ rằng đanglúc
trong lòng tôi đổithay ghêgớm. Tuổithơ tôi đã bị đánhtráo lấy một đờisống
mới lạlùng và dịkỳ hơn. Kỷniệm tuổinhỏ đã dầndà phaimờ trong trínhớ. Tôi
bắtđầu quenthân với nhiều bạnbè và xalạ dần giữa đám bạngái thuở tiểuhọc cũ.
Đihọc, tôi với dì Đào hết còn chungđường, chung tấm áomưa. Dì đitrước thì
tôi sau. Tôi đitrước thì dì thụt ngượclại sau. Hay tôi với dì mà bước rakhỏi
nhà rồi là xem như chẳngcòn dìcháu. Dì luônluôn bậnbịu với đám bạngái của
dì. Tôi mắc bậnbịu riêng tôi với những đứa bạntrai. Mỗi ánh mắtnhìn đượcxem
như là cửchỉ khiêukhích.

Ởnhà có khác hơn đôichút nhưng chẳngcòn như thuởnào. Tuổitác làm thayđổi
cuộcsống mộtcách độtngột, giờ nhớlại tôi mới biết mình chưahề ngờ tới
điềuđó. D. đã thành congái thậtsự, hết nghịchngợm, hết trêucười. Giờ dịudàng
trong tàáo lướtthướt, nhẹnhàng từng bướcchân guốc nhỏ. Quảthật, tôi chưa
hiểu gìhết, tôi chỉ thích chúý D.. Mỗilần vôtình bắtgặp ánhmắt D. nhìn là
gầnnhư có luồngđiện chạy dọc trongngười. Những cảmgiác lạ contrai đã làm tôi
xaoxuyến, tôi không dám nói dám hỏi điềugì nữa ở dì Đào. Dì Đào đã biết xem
tiểuthuyết, đã biết hát nhạctình, biết làmthơ… Tôi thì chỉ biết đọc
kiếmhiệp mà thôi. Bộ “Lệnh Xéxác” thuởđó làm tôi saymê hếtsức, saymê những
chuyến gianghồ vặtvẹo và cũng biết ví mình là Dương Chí-Tôn và D. là Hồngynữ
Xảonhi trong bộtruyện.

Từ mùađông đó tôi đã biết hútthuốc. Những điếuthuốc lá đen với bạnbè népdấu
trong gấuáo được đốtlên đi giữa cơn mưaphùn ấmáp. Những điếuthuốc đầuđời
cháy dọctheo thànhphố, một đoạnđời.

Những đêm mưarơi xuống ướt Bồngsơn. Trong màn mưa trắngxóa dưới ánhđèn. Tôi
đã biết cùng bèbạn lacà nơi những quán café ngồi thumình imlặng để đốtthuốc
là vàngtay. Tôi bắtđầu suynghĩ về congái, về D. với một thứ tìnhcảm lạ
đầuđời mà tôi chưa kịp bắtnhận hoặc phântích. Bấygiờ nói chuyện với congái
khônghiểusao tôi bỗng nói lắpbắp càlăm như thuởnhỏ. Taychân đốidiện run nhẹ
khôngyên như sốtrét. Mặt nóngbừng đỏchói. Và tôi chỉ biết congái (hoặc D.)
nhìn tôi… thươnghại. Cậu họctrò trong tôi đã bắtđầu đi vào một giaiđoạn…
nguyhiểm. Những ngườithân bên cạnh tôi chẳngcó nghĩalý gì nữa hết, congái là
nhất trên thếgian này…

Tìnhcảm lạ đầuđời ấy tôi chưa kịp tìmra một nghĩa nào để diễntả được. Khó
nó. Khó viết. Khó nhận. Khó… nóichuyện với congái, nghĩalà chưakịp tự
tìmbiết gìhết thì dì Đào đã vôtình dạy cho tôi biết trong một cuộc đichơi.

Cuộc đichơi có ba người. Dì Đào, anh Khanh và tôi. Tôi biếtlẽ chỉ có
haingười đi thôi là anh Khanh và dì Đào vì hai người ấy … ấy nhau. Tôi chỉ
hiểu vậy và nhậnlời đi theo dì vì nửa tòmò nửa ướcmuốn và tôi biết riêng
đốivới dì tôi chìlà một tấmbìnhphong chemắt mọingười. Dì Đào và anh Khanh
dẫn tôi đi khắp lốixóm, họ đi gần hau và nóichuyện xìxào. Tôi imlặng đi
bêncạnh đôilúc tỏvẻ chẳng quantâm gì hết nhưng thậttình lỗtai tôi hoạtđộng
hếtsức bénnhạy và tíchcực… Và cuốicùng tôi biết cái tròchơi hai người đó
được đặt tên là: thươngnhau, yêunhau, nhớnhau, mong thấynhau, vânvân vôsốkể.
Tôi không nhớ hết, tôi phải ghi vàomột quyển sổtay những danhtừ cầnthiết để
saunày… bắtchước. Tôi đã biết anh Khanh và chị Đào đang yêunhau, hay
thươngnhau gì đó. Nếu hai điều này không trúng thì chỉ còncó cách giảinghĩa
cụthể xácthực nhất vẫnlà: họ đang “ấy” nhau. Nói vậy chovui chứ tôi
đâuđếnnỗi dạikhờ dữ vậy. Nhưng có điều buốncười nhất trong năm đó là tôi đã
cốgắng họcthuộc hầu hết những danhtừ và chỉ để ứngdụng vào những trườnghợp
cầnthiết…

Kỷniệm cũ ấy tôi giờ cũng khôngcòn nhớrõ cho lắm và chỉ biết là mình đã làm
những việc ấy hếtsức ngâyngô. Mangmáng tôi chỉ nhớ là đãcó nhiều lần đitheo
gótngọc sau những buổi tanhọc về. Lén nhìn dungnhan khi vượt quamặt. Và muốn
nói khi đi songsong nhau.

Tôi khônghiểu sao hồiấy congái lại mau lớn hơn contrai nhiều. Từ thểxác cho
đến tìnhcảm. Congái chúngnó thôngminh hếtsức, mình đã cóý gì là chúng
đánhhơi biếtngay dù chẳngcần mình giảithích. Luônluôn congái lúcnào cũng
“gáccơ” contrai, làm contrai lépvế. Congái nhạycảm và tinhranh trongkhi
contrai vẫn hãycòn khờkhạo ngungơ. Hồiấy tôi là cái “từđiển tìnhhọc” biết
diđộng. Biết tự giảinghĩa những danhtừ sướtmướt mà chẳng mấtcông tìm mẫutự.
Tôi cũng chỉ là cái tủthơ Xuân Diệu, Huy Cận, Nguyễn Bính, v.v.. Nhưng với
cái tủ ấy tôi cũng chẳng làmnên tròtrống gì. Tôi đã thấtbại trước nữhiệp
Hồngynữ Xảonhi. Dương Chi-Tôn năm mườilăm tuổi đã ngãngựa đauđớn êchề trước
tìnhái. Tuổithơ cũng đánhmất từđó.