Những Côngdânthếgiới Đầutiên

Tuỳbút tiếngAnh của Andrew Lam

dchph dịchthuật

Nhiều người Việt giốngnhư Nguyễn Phương Anh — sanh ở Việtnam, làmlạitừđầu nơi xứ khác. Họ đã trởthành những côngdân thếgiới đầutiên. Andrew Lam, chủbút của Pacific News Service và là câyviết chuyên về truyệnngắn, đã nóichuyện với vị côngdân thếgiới nầy tại Bangkok và thấyđược vìsao nàng khôngbaogiờ ngừng bước.

BANGKOK— Cólẽ bạn đã gặp nàng.

Nàng chính là một người phụnữ Việtnam có đôigòmá cao và chiếccằmchẻ xinhxắn trên trangbìa của tờ Tạpchí the New York Times khoảng ba năm trướcđây đăng một câuchuyện về Việtkiều — những ngườiViệt xaxứ về thămlại Việtnam. Nàng bận áođầm Versace, tay nâng cốc martini, đưamắt nhìn ngườibạn hùn mở quán Bar Q nổitiếng ở Sàigòn, là nơi mà ai cũngnhư ai đều cóthể đến.

Hoặc cólẽ bạn đã trôngthấy hình nàng trong quyển “Passage to Vietnam“, nửangười trên chỉ bận nịtngực, đeo kínhrâm, dắt chiếc Vespa màubạc và một tay nắmcổ một chú gà sống — tấmhình khéttiếng được biếtđến mãi ở Việtnam.

Nguyễn Phương Anh cóthể là mẫu Việtkiều tiêubiểu — vượtbiên cùngvới giađình, trảiqua cảnh hãihùng trênbiển, làmlạitừđầu ở Mỹ, rồi trởthành dânthịtứ lịchlãm từ nướcngoài trởvề.

Trong haimươi năm qua kểtừkhi nàng rời Việtnam, Phương Anh đãđi hầuhết mọinơi và đã làm đủ mọichuyện. Bạn cóthể tìmthấy nàng trong một làng kibbutz hoặc tại một đámcưới ở Morocco, đùagiỡn với chúvoi Polo ở Nepal, đang duhành ở Peru hoặc đơnthuần là đếnthăm bạnbè thân ở San Francisco hay ở Nữu Ước hoặc Paris.

Phương Anh mang trênngười hai chiếc điệnthoại diđộng — và hộchiếu của nàng dàycộm như cuốn tiểuthuyết chưa viết về cuộcđời nàng. Nàng nhìnnhận nói:

— Mình bỏ khôngđược. Nếu mình phải điđâu bấtkể gì đều phải mangtheo nó.

Kểra những người nàng giaodu có đủhạng, nàolà nhàvăn, luậtsư, triệuphú, đầubếp, chủ kháchsạn, nghệsĩ, viênchức Cơquan Phichínhphủ, và kểcả mộtvài minhtinh mànbạc. Bạntrai nàng, Matt Dillion có bayđến Việtnam một lần với nàng và cùngnhau ngaodu khắpnước. Gary Trudeau dành nguyên hai tuầnlễ của chươngtrình “Doonesbury” để kểchuyện về nàng. Nàng đã được Peter Arnett Đài CNN phỏngvấn, thamdự lễ đảnthọ của Hoàngthân Sihanouk ở Namvang, nghỉhè tại lâuđài của nhàvăn William Shawcross ngoài ngoạiô Luânđôn.

Don Johnson đã ghéngang qua và đểlại mẫugiấy ghi câu ” Sorry I missed you.” Nàng từng dùng cơmtối với Norman Mailer, uống rượu với Walter Cronkite, Norman Schwartzkopf, Gary Hart, Robert DeNiro, với JFK Jr. và Daryl Hannah — thậtvậy, ainấỵ cũng bận chiếc áothun in hiệu Quán Bar Q khi họ bước xuống phicơ ở Nữu Ước và một tấmhình chụp cảnh nầy đã xuấthiện ở GQ đã tạothêm sựchúý, rồi cứthế ngườita lại chụphình nàng nhiều hơn nữa — nàolà Saveur, Romaine, Anabel, National Geographic, Asian Wall Street Journal và nhiều tờbáo khác đều đăng chuyện Phương Anh và Quán Bar Q.

Lạ là ít người biết nàng là ai. Nàng chẳngphải là ngườimẫu — nàng từchối biếtbao mờimọc. Cũng chẳngphải là một nghệsĩ. Nàng bậtcười nói:

— Ôi Chúa ơi, mình đâu biết vẽ hay viếtlách hoặc biết chụphình ra tròtrống gì đâu!

Nàng chỉ biết làmăn, đúngvậy, nhưng rất có ít người kinhdoanh nào lại có lắm điều bíẩn nhưvậy. Thựcra không phải thế. Dườngnhư điều đã làm luôicuốn nhiều người đếnvới với người phụnữ nhỏnhắn nầy là một sứcmạnh toảra từ conngười nàng. Thậtvậy, tôi đã quenbiết nàng hơn mười nămnay, và nếu tôi phải chọn một từ để diễntả conngười nàng thì từ đó phải là “ganlì”.

Nănngoái, có lần chúngtôi đang ăn hào Phương Anh bỗngchợt thốtlên:

— Anh biết không, lâulắm rồi, mình không ăn hào nổi.

— Sao lại không?

— Khi mình còn ở trên đảo đó, chỉcó mỗi món hào và dừa để ăn và mình nghĩ nếu mình phải ăn hào nữa chắcchết quá!

Đảo đó — một trong hàngchụcngàn hònđảo trong quầnđảo Namdương — là một nơi hoangvắng chotớikhi giađình nàng và hằngtrăm dântỵnạn Việtnam đắmtàu tớiđó vào năm 1979. Trên đảo nầy nàng đã chôncất người chị, chết vì những thươngtích gâynên từ vụ bị bọn hảitặc Thái cưỡnghiếp, cùngvới người anh bị giếtchết khi cố cứu chị nàng.

Tới Mỹ, giađình nàng phải mất nhiều năm mới thíchnghi được — mẹ nàng bị khủnghoảng khálâu — nhưng cuốicùng rồi họ cũng thíchnghi được với đờisống mới. Anhchị nàng thì anphận, một người họcra làm nhasĩ, một người bán địaốc; nhưng còn Phương Anh trởnên quayquắt và vào năm 1991 đã trởvề lại Việtnam mặcdù chamẹ nàng phảnđối.

Mộttay nàng dựng nên một quánbar sangtrọng ở Sàigòn — từng chiếc ghế, mỗi cáigiá cắm đèncầy, mỗi ngọnđèn đều được thiếtkế theo ýthích của nàng. Và nàng đã tạonên một tiếngvang. Đếnđỗi áoquần nàng mặc đều được giới mệnhphụ Sàigòn bắtchước.

Nhưng nàng nhìnnhận là trong đáylòng nàng, nàng đã quayvề Việtnam là để đốimặt với những quỹsứ. Nàng phải đốidiện với những kẻ đã cưỡngbước nàng cùng giađình bỏ Việtnam rađi — rồi cònphải làmviệc với họ — và cuốicùng cơnphẫnnộ của nàng đã vơiđi rấtnhiều, nhưng khôngphải là hết.

Vài năm trướcđây, nghetheo lời thúcdục của mẹ, đểcho quákhứ được yênnghỉ, nàng thuê một chiếcthuyền đi đến hònđảo đó ở Namdương để hốtxác chị nàng. Khi tìm thấy hònđảo đó thì phầnmộ của ngườichị đã bị nước cuốntrôi tựbaogiờ. Nàng thởdài nói: “Chẳngcòngìcả.”

Ngàynay, nàng cóphần mệtmỏi uểoải. Quánbar của nàng đã đóngcửa sáu tháng vì toànhà đang được chỉnhtrang, nhiều người bênnầy để đó làmăn nay đã bỏđi vì cuộc khủnghoảng kinhtế, còn nàng thì không chắc là sẽ làmlại nữa không.

— Tám năm ở Việtnam xem như là đủ, mình còn nhiều thứ ở ChâuÂu và Nữu Ước. Vảlại, mình còn nhiềuchuyện phải làm.

Mộttrongnhững dựán của nàng — mua vài món đồcổ ở Ấnđộ cho một người bạn, việt một quyểnsách nấuăn (loại “sáchmới, Những mónăn Việtnam trên khắp thếgiới“), đầutư vào một nhàhàng ở Los Angeles, một kháchsạn ở Nữu Ước — và nửalố chuyện khác.

Tôi hỏi nàng vậychớ ởđâu là nhà?

Nàng thởdài. Nàng không thích câuhỏi. Ở cái tuổi 34, câu trảlời của nàng hờhững như hồi còn tuổi 24:

— Cólẽ L.A., giađình mình ở đó. Nhưng chả biết mình thựcsự muốn sống ởđâu? Mình không biết. Cóthểlà Nữu Ước. Cóthể là Luânđôn. Cóthể là San Francisco.

Tôi nghĩ, đây là cáchsống của nàng. Cứ đimãi để bỏquên quákhứ. Nhiều Việtkiều đã sống như nàng. Sinhra ở Việtnam, bắtđầilạitừđầu ở xứkhác, và thếgiới bỗngnhiên thuhẹp lại như mộtcái làng nhỏ. Và những người nầy trởthành những côngdânthếgiới đầutiên. Gốcgác của họ khôngcòn bị buộcvào đấtnước hoặc nơichốn nào nữa.

Nếu Phương Anh dừngchân đứnglại, nàng sẽ biếnthành một conngười khác.

Nhưng khỏi lo. Tiệcmừng tối Giaothừa với bạnhữu đã được sửasoạn, khoảng 50 người. Nàng mơmàng nhìn về phía dòngsông nói:

— Bọnmình sẽ gặpnhau tại Luang Prabang, Lào. Bọnmình sẽ cỡivoi vôrừng và đighe xuôitheo dòng Cửulong và uống champagne. Có muốn đi không?

dchph

dịchthuật
SF the early 2000s