Cộngđồng NgườiViệt ở Mỹ Sẽ Rasao Vềsau?
Nguyêntác: Divided By Generations by Mike Tharp
Dịchthuật: dchph
Nguyễn Văn Chuyên nguyên là một phicông của Khôngquân Việtnam Cộnghoà 21 tuổi khi anh rời Sàigòn vào năm 1975. Anh tới Mỹ với vợ, mangtheo đứacon 2 tháng tuổi, cùng mới một người em trai 5 tuổi, đã bỏxứ rađi để khỏi bị lâmvào cảnh tùtội và chếtchóc nếu bị lọt vàotay của bộđội chiếnthắng BắcViệt. Trong một thờigian, anh đã càycục làm đủthứ việc taychân ở thànhphố Dallas. Nhưng sauđó anh tìm đến Westminster, Cali, sống với cộngđồng ngườiViệt ởđó, nay là trungtâm của Sàigòn Nhỏ. Nơiđây có những ngôinhà màu vàng và những cửahàng bánđồ tạphoá Áchâu, đủ để anh cảmthấy gầngũi với quênhà.
Ngàynay, con của Chuyên, Vũ, đã 25 tuổi, học đạihọc, làm kýgiả viếtbáo ở Nam Cali. Vũ mê ngưỡngmộ cầuthủ đội Lakers, lấy mấy lớp Chủnghĩa Mácxít, dùng những từ Mỹ “cool” và “dude”, hai cánhtay đềucó xâmhình. Vũ chưabaogiờ uốngthử nướcmía má anh ép ở cửatiệm ViễnTây của bà. Năm 1997 Vũ có vềthăm Việtnam và anh hồitưởng lại:
—Thậtlà kinhhồn. Toànlà đườngđất không à. Ngườita đốtrác ngoài venlộ; thực khótinđược là mình đã sinhra ởđó.
Sựcáchbiệt của các thếhệ khácnhau như của giađình ông Chuyên đã từng xảyra trong nhiều nềnvănhoá qua các thờiđại, nhấtlà giữa các nhóm didân, nhưng mối chiarẽ nầy đặcbiệt rất sâuđậm trong cộngđồng ngườiViệt ở Mỹ. Haimươilăm năm sau ngày Sàigòn sụpđỗ, gần haitriệu ngườiViệt sống tại Mỹ đã cốgắng dunghoà lốisống của mình, nhưng trong quátrình nầy đả nẩysinhra cảnh bấthoà giữa ngườithân trong giađình và hàngxóm vớinhau.
Trạmdừngchân. Đốivới các thếhệ lớntuổi, đờisống ở Mỹ chẳngqua là một cuộcsống lưuvong, một trạmdừngchân đợi đếnngày Cộngsản bằngcách nàođó sẽ sụpđỗ và họ sẽ vềlại quêhương trong sựvinhquang. Ông Mai Công, Giámđốc Trungtâm Cộngđồng Việtnam, một cơquan dịchvụ xãhội, nói:
— Chúngtôi chằng mấy khác người Cuba. Ainấy đều cổgắng không bàytỏ cảmxúc của mình và gắng sống, nhưng chúngtôi nhớrõ tạisao mình sống ở đây.
Dù cóphải là trạmdừngchân haykhông, Sàigòn Nhỏ có đủ hìnhảnh và hơihướm của quêcũ. Dọctheo Đạilộ Bolsa, nằm bên phía đông Xalộ 405, các bảnghiệu chữ Việt nhiềuhơn là chữAnh chiếmcứ nhiều đoạnđường của khu nầy. Có nhiều kiếntrúc xây theokiểu chùachiềng và nhiều toànhà sơn đủ màu tím, xanh, và xanhlácây… cứnhư ở Sàigòn. Ở đây có nghĩađịa Việtnam, toàsoạn báo Việtngữ, quầy bán raucải, tiệm uốntóc, và hiệu thuốcbắc — tấtcả để phụcvụ kháchhàng Việtnam, lúcnào cũng rarả mở các đài tiếng Việt trongvùng.
Vịtrí khu Sàigòn Nhỏ mọc lên mộtcách ngẫunhiên vào năm 1975 khi người Việt tỵnạn được khôngvận đến căncứ Hảiquân Pendleton, nằm cách Westminster chừng vài dặm đường ở phíanam. Cùnglúc bấygiờ, nhiều tổchức nhàthờ trong vùng Quận Cam nổitiếng chốngCộng đứngra bảotrợ các giađình dân tỵnạn. Đếnkhi giađình ông Chuyên dọn tới đây, giảiđất cằncỗi của Quận Cam đã thayhìnhđổidạng. Ở nơinầy một mónđồ nhỏ nào cũng tốt cả. Anh Chuyên, nay là trợlý cho một vị Thượngnghịsĩ Tiểubang California, kểlại:
— Gạo và nướcmắm ở đây rẽ quá. Ở Texas, hồiđó tôi phải láixe cả tiếng đồnghồ mới muađược.
Ngàynay, Quận Cam và vùng nam Los Angeles là nơi tậptrung tiêubiểu lớnnhất của cộngđồng người Việt.
Những xúccảm sâuxa. Đây cũng là nơi chốngđối Cộngsản mạnhnhất. Vào nămngoái khi một chủtiệm video ở khu Sàigòn Nhỏ treo cờ Cộngsản trong tiệm ôngta, những ngườichốngCộng đã biểutình chốngđối dữdội bênngoài cửahiệu. Đầunăm nay ở Oakland, Cali, mấy mươi người nữa đã diễuhành bênngoài một nhàtriễnlãm khi nơiđây cho trưngbày hìnhảnh của Hồ Chí Minh, cố lãnhtụ của Cộngsản BắcViệt, do một nghệnhân ngườiMỹ vẽ.
Tony Lâm, 63 tuổi, Uỷviên 2 nhiệmkỳ của Hộiđồng thànhphố Westminster và là ngườiMỹ gốcViệt đầutiên đượcbầulên ở Hoakỳ. Ông Tony Lâm cũng còn làmchủ một hiệuăn ở khu Sàigòn Nhỏ. Nhưng chỉ vì ôngta không ủnghộ lậptrường cứngrắn về chuyện treocờ, nhiều thànhviên trong cộngđồng đã biểutình trước quán của ông 73 ngày. Ông Lâm chobiết là đã chitiêu 143.000 đôla để lo luậtsư, thunhập của nhàhàng của ông đã giảm mất 40 phầntrăm, và rồi cuốicùng ông đã phải dọn nhàhàng sang một địadiểm khác. Ông đã khóc khi nói:
— Tôi đã mấtnước, bỏlại mồmã của tổtiên để tớiđây. Nhưng họ đã đẩy tôi đến mức nầy.
Một nhânvật lãnhđạo khác của cộngđồng, ông Phạm Cơ, cũng đã bị chốngđối vì ôngta ủnghộ mối banggiao và thươngmại đầutư với Việtnam và đã tổchức tiếpđãi nhiều pháiđoàn đến từ Việtnam. Ông Cơ nói:
— Tôi chống Việtnam nhưng trên lậptrường xâydựng. Chúngtôi hyvọng là sẽ gópphần vào tiếntrình dânchủhoá ởđó.
Nhưng thànhphần bảothủ ở đây thườngxuyên vậnđộng chốngđối chuyện hoàgiải với Việtnam. Những người này kiêntrì đưara điềukiện phảicó nhiều tựdo chínhtrị hơn ở Việtnam trướckhi thiếtlập mối quanhệ Mỹ-Việt nào. Lậptrường chốngCộng cứngrắn trong cộngđồng ngườiViệt còn mangđến nhiêu hămdoạ giếtchóc. Nguyễn Phú, 22 tuổi, một sinhviên một trường đạihọc Tiểubang California và từng là chủtịch Hôi Sinhviên Việtnam, nói:
— Những biếncố nầy đã làm cho cộngđồng chúngtôi đi bước thụtlùi trong bướcđường vươnlên thành một cộngđồng vănminh.
Những mốicăngthẳng này trướcđây còn tệhại hơnnữa. Jeff Brody, một giảngviên phụgiảng của ĐH California Fullerton phụtrách giảngdạy các môn quanhệ đến kinhnghiệm Mỹ-Việt, trong một báocáo chưa được xuấtbản đã ghinhận là trong khoảng thờigian từ năm 1981 đến 1990, năm nhàbáo Việtnam đã bị giết ở Hoakỳ. Các nhóm khángchiến chốngCộng đều đứngra nhìnnhận chủmưu trong các vụ ámsát nầy, và đã có hơn 17 hànhvi bạođộng nhắmvào những ngườiViệt ở Mỹ được những phầntử cứngrắn coilà có lậptrường mềmyếu đốivới Việtnam. Trong bảnbáocáo ông viết:
“Cơquan Tìnhbáo Liênbang FBI đã điềutra một vụ, nhưng đã không đạtđược tiếnbộ nào — vụánmạng nầy cũngnhư những vụán khác.
Vũ, contrai của ông Chuyên, vừa là sinhviên vừa là nhàbáo, nói:
— Những côngkích, chụpmũ, chỉđiểm, toànlà những chuyện vôlối. Thếhệ lớntuổi coi Việtnam là xứ cộngsản. Còn mình thì xem ai cũng là người Việtnam.
Gánhhànhtrang nặngnề. Nhưng Vũ chỉ là một hàinhi khi anh rời Việtnam. Nhiều người đến Mỹ thuộc thếhệ trước đã từng là những ngườilính của phe bạitrận hoặc đãtừng bị giamcầm sau chiếnthắng của Cộngsản BắcViệt, hoặc những người thuộc cảhai thànhphần. Và những cựuchiếnbinh nầy, cũng giốngnhư những cựuchiếnbinh Mỹ, đã trảiqua những rayrức và khủnghoảng tâmthần nặngnề. Họ không nhìnthấy độngcơ thăngtiến trong xãhội mới nầy: Không giống như những nhóm dândicư khác từ vùng ĐôngÁ đến, cộngđồng ngườiViệt đạiđasố thuộc giaicấp laođộng, đã phấnđâu vùngvẫy vươnlên trong những khu thịtứ nghèonàn. Bà Xuyến Matsuda, một nhânviên xãhội phụtrách những vấnđề cộngđồng Việtnam, nói:
— Tôi làmviệc với những người đến từ Việtnam trướcđây thường mang tâmtrạng của kẻ không quyềnlực đã đánhmất tấtcả.
Hồsơ bà phụtrách có trên 40% số người chỉbiết nói tiếngViệt, hầuhết là những giađình nghèo có trẻem có đầyđủ chamẹ hoặc chỉ sống mẹ. Bà Xuyến giúp những người nầy giảiquyết những vấnđề như âulo, xàoxáo giađình, và khủnghoảng tâmthần. Đồngthời, giới ysĩ trong cộngđồng phải ứngphó với số ngườibệnh thuộc lớp dicư lớntuổi của thếhệtrước. Vùng nầy phụnữ có mứcđộ bị ungthư tửcung và vú caonhất Hoakỳ, nhưng đốivới nhiều ngườiViệtnam đây là cănbệnh cấmkỵ chonên thường khôngđược ai chămlo tới.
Nhưng dưới nhiều khíacạnh khácnhau, Sàigòn Nhỏ có những cáihay mà dânnhậpcư trongvùng nhìnnhận rằng tínhcứngđầu khônghẳn là cănbệnh mớimẻ gì đốivới họ ở Tân-Thếgiới nầy. Thựcvậy, huyềnthoại về conrồngcháutiên của dântộc Việtnam đã kểchuyện Lạc Long Quân và bà Âu Cơ vì ănở vớinhau khônghợp nên đã chia nhau 50 người con theo mẹ lênnúi và 50 người con theo cha xuống biển. Như-Ngọc, một sinhviên caohọc 22 tuổi đã từ Sàigòn đến Mỹ tám năm trước đây, nói:
— Cộngđồng mình vẫncòn chiarẽ. Điềunầy cũngcó mặttốt của nó vì dânchủ chínhlà sựviệc có nhiều ýkiến tráichiều. Nhưng dânmình lạiquá cựcđoan.
Sựcáchbiệt vănhoá là mộtphần trong đờisống hằngngày đốivới Alina Lý, 15 tuổi, họcsinh trường Trunghọc Sunny Hills ở Thànhphố Fullerton. Em nói:
—áng nay trong xe, mẹ em nói tiếngViệt với em, và thường thì em trảlời bằng tiếngAnh. Em đâuphải chọcquê mẹ, nhưng nếu nghe me nhắcnhở thì em lại chuyểnsang tiếng Việt.
Lâm Mỹ-Lan, côbạn 17 tuổi của Alina, nóithêmvào:
—Em có nói với bốmẹ em là maimốt em không lấy chồng Việt. Cóthể chồng sẽlà người Áchâu, bốmẹ em đâucó ép em được…
Nói đúng ra, chính là thếhệ trẻtrung nhất của cộngđồng người Việt nầy đây sẽ cóthể trởthành một sứcmạnh hàngắn của cộngđồng.
Joe Trần, nguyên đạitá trong quânlực Việtnam Cộnghoà là người có trong ảnh treo trong các bảotảngviện tộiác chiếntranh ở Việtnam, có đứa contrai học lấy xong bằng tiếnsĩ hoáhọc và một cô congái đi làm tìnhnguyện cho Lựclượng Hoàbình tại Phichâu. Ông nói:
—Một ngày nào đó, tôi mongmỏi con mình và đám trẻ [Cộngsản] sẽ cùngnhau xâydựnglại đấtnước.
Trong trườnghợp đó, Việtnam lại cầnphải sángtạo thêm một huyềnthoại mới cho dântộc.
dchph
SF In the early 2000s
(Source originally: http://www.usnews.com/usnews/issue/000717/westminster.htm)
Leave a Reply