“Regret to Inform“
Tácgiả: Andrew Lam
Bài bìnhluận phim “Regret to Inform” (Rấttiếc Xinđược Báotin) của Barbara Sonneborn
Ngườidịch: dchph
LỜI GHICHÚ CỦA CHỦBÚT: Bàihọc những nhàlàmphim phim tàiliệu Mỹ cònphải hochỏi về Việtnam đólà Việtnam khôngphải là đứatrẻ mườibốn tuổi. Cuốn phim “Regret to Inform” (Rấttiếc Xinđược Báotin) của Barbara Sonneborn cũng không ngoạilệ. Chủbút Andrew Lâm của PNS (Dịchvụ Tintức Tháibìnhdương) đã viết nhưvậy. Anh là người đã nhậnthấy cuốnphim mang một nộidung chẳnggiống tígì với trínhớ về chiếntranh ở Việtnam của anh. Andrew Lâm là nhà bìnhluận cho Đài Phátthanh Côngcộng Quốcgia PPS, anh còn viết truyệnngắn và các bài tườngthuật cho New California Media (Hệthống Truyềnthông Cali Mới), trangnhà http://www.ncmonline.com của hệthống truyềnthông sắctộc của PNS.
Là một ngườixem lâunăm nhưng đã mệtmỏi với những hìnhảnh bộpchộp về cuộc Chiếntranh Việtnam, tôi đã tạo cho mình một tháiđộ — cảmxúc trước một tácphẩm khônghẳn là giốngnhư được nó khaisáng. Áichà, tôi nhậnthấy mình mang cái tháiđộ đó ra ápdụng khi tôi xem “Regret to Inform,” (Rấttiếc Xinđược Báotin) một cuốn phim tàiliệu về những quảphụ của cuộc chiếntranh Việtnam của Barbara Sonneborn.
Trongkhi tôi cảmđộng đến chảy nướcmắt nghe những chứngnhân và hìnhảnh của cuốnphim, tôi nhậnthấy trong cuốnphim tàiliệu lừngkhừng nầy chứa rấtít điều sovới trínhớ về Việtnam của tôi, trínhớ về một đấtnước bị chiarẽ trầmtrọng bởi một cuộcnộichiến, là nơi mà haimiền Nam-Bắc đã chémgiếtnhau trướckhi người Mỹ đến rất lâu. Trong kýức của tôi, ông cậucả của tôi theo bộđội của Hồ Chí Minh tậpkết ra Bắc trongkhi hai ngườiem của ông đilính trong Quânđội Việtnam Cộnghoà, saunầy họ trởthành phicông oanhtạccơ, đã dộibom B52 lên đầu ngườianh và quânngũ của anh.
Điềuđó cónghiãlà kýức về chuyện ngườiViệt giết ngườiViệt trong một tấntuồng vônghĩa và đẫmmáu mà trongđó người Mỹ chỉ là những diễnviên phụ. Người Mỹ đã giao súngđạn cho Quânđội Việtnam Cộnghoà, đốcthúc họ, và cuốicùng đểmặc họ kiệttận giữa chiếntrường sôisục.
Sựkiện mà Hoakỳ giữ một vaitrò chủchốt trong cuốnphim của Sonneborn chẳngcógìlạ. Nóichocùng, Việtnam là một cuộc chiếntranh phứctạp, có ba phe, một câuchuyện dàidòng thường được rútgọn thành hai phe — Mỹ đươngđầu với tấtcả ngườidânViệt.
Từ cáchnhìn đó, chúngta nhìnthấy người Mỹ là những kẻbạotàn và những ngườiViệtnam đội nónlá vôtội, chỉbiết chờđợi để bị sáthại. Chúngta được kểlại điềunầy không phải bằng từngữ mà là bằng những đoạnphim chiếu phicơ Mỹ dộibom và bomlửa lêntrên xứ nhiệtđới nầy. Chúngta được chiếu chothấy cảnh dânViệtnam bị tróichặt và lùađi như đànbò do lính Mỹ dẫndắt, hoặc bị những bángsúng đánhvào đít. Chúngta chưa hề nhìnthấy một lầnnào cảnh một người Việtnam cầmsúng. Chúngta chưa hề nhìnthấy một lầnnào cảnh một ngườiViệtnam bận áotrận, bấtkể đólà Việtcộng hay lính của Quânđội Việtnam Cộnghoà. Chỉcó ngườiMỹ mớicó vinhhạnh đó, với tưcách là línhMỹ, là những kẻ uốnnắn lịchsử.
Những hìnhảnh trong cuốnphim gợiý cho ta thấy người Việtnam là những nạnnhân thụđộng của địnhmệnh của họ — điềunầy dĩnhiên là không giảithích được sựbạitrận của Mỹ.
Điều tôi muốn nói với Sonneborn và tấtcả những nhàlàmphim người Mỹ là người đãtừng làm những cuốnphim liênhệ đến Việtnam là: Việtnam khôngphải đứatrẻ mườibốn tuổi. Câuchuyện Việtnam không phải mới bắtđầu kể từkhi chiếc trựcthăng đầutiên của Mỹ đápxuống những đồngruộng, và đã chấmdứt khi chiếc máybay trựcthăng cuốicùng rờikhỏi khỏi đỉnh sânthượng của Toà Đạisứ Mỹ ở Sàigòn. Ngoài cuộcchiếntranh Việtnam ra, chỉ nội trong thếkỷ 20 người Việt đã chiếnđấu chống Pháp, chống Nhật và chống Tàu, và rồi đã tiếptục xâmlấn Cămbốt khoảng mười năm, và Việtnam chưa một lần bạitrận — ởđây khôngkể đến sựthấttrận của MiềnNam Việtnam.
Chuyện của nước tôi là một bikịch đã khởisự khi những chiếnhạm Pháp đầutiên giongbuồm tiếnvào Sông Hương gầnhơn 200 nămtrước và họ đã chiacắt và thốngtrị đấtnước nầy bằngcách lợidụng những dịbiệt giữa haimiền Nam-Bắc đểrồi gâyra những hậuquả ghêgớm vềsau. Và bikịch nầy đâu đãđược kếtthúc khi Hànội tiếptục thốngtrị Sàigòn và MiềnNam với ýthứchệ cộngsản đãbị bếtắc mà trong 25 năm qua đã cảntrở và gây hại hơnlà đã giúpích đượcgì.
“Disản do cuộcchiến đểlại là gì?” Sonneborn đã đặt câuhỏi trong phim của bà, và chuyệngì đã xảyra saukhi quânđội Mỹ rútvề nước?”
Chuyệngì đã xảyra khi quân Mỹ rút về nước là Hànội — nạnnhân biếnthành kẻthắngcuộc của nước Mỹ — tứctốc cho thihành một chínhsách trảthù trong MiềnNam bạitrận, đemnhốt gần mộttriệu đànông MiềnNam vào trong các trại họctập cảitạo và épbuộc hàng trămngàn giađình thuộc giaicấp trunglưu ở MiềnNam sốngdởchếtdở tại những Vùng kinhtếmới trongkhiđó tàisản của họ bị tịchbiên. Cóhơn haitriệu người Việtnam liềuchết ngoài biểncả làm thuyềnnhân để trốnchạy.
Tôi tựhỏi đâulà những tiếngnói của những quảphụ mà chồng của họ bị chếtđói trong những trại họctập cảitạo? Đâulà những tiếngnói của nhữngngười bịbuộc phải trốnkhỏi Việtnam bằng ghe để chuivào những trạitỵnạn trongkhi chờ các nước phương Tây nhậnvào?
Tôi tựhỏi tạisao những nhàlàmphim lại cholà chuyện đáp phicơ bayđi hàngngàn dặmđường vượtđạidương đến Hànội để phỏngvấn những quanchức cộngsản và quayphim những cảnh núivôi hùngvĩ hoặc những dòngsông óngánh lại dễ làm hơnlà việc chỉ cần láixe vài trăm dặm đến San Jose hoặclà Los Angeles hoặclà Dallas để phỏngvấn khoảng triệu người Mỹ gốc Việt ? Cóphảichăng bờivì những câuchuyệnkể hùnghồn của những người nầy cóthể sẽ đánhmất mặccảm tựngã tộilỗi của người Mỹ?
Nếu quảthực nhưvậy, câu trảlời dànhcho câuhỏi khác nữa của bà Sonneborn liênhệ đến disản của cuộc chiếntranh là nhưvầy: Chiếntranh và hậuquả của nó baogiờ cũng tệhại. nhưng nó càng tệhạihơn khi lịchsử của nó bị rútgọn và nhiều tiếngnói của những ngườitrongcuộc đã bị bưngbít. Kếtquả của sựthôngtin sailạc vẫn luônluôn là sựdốtnát.
dchph
SF in the early 2000s
Leave a Reply