Truyệnngắn Phan Cung-Nghiệp

Bàiđăng trên Tuổingọc số 72 tuầnlễ từ 12/10 đến 19/10/1972
do nhàvăn Duyên Anh làm chủnhiệm.

Một truyệnngắn đượcviết bằng phongcách tinhtế và nộitâm, tiêubiểu cho giaiđoạn sángtác giữa thếkỷ của vănchương miềnNam. Tìnhcảm lặnglẽ giữa Quyên và mộtngười contrai, qua những cửchỉ ngậpngừng và ánhmắt dèdặt, tạothành một vũđiệu tinhvi của dodự và kýức. Vănphong mang sắcthái điệnảnh: từng chuyểnđộng như nâng chiếccặp, bướcchân lúngtúng hay nụcười kínđáo đềuđược khắchoạ với độchínhxác tâmlý…

Giọngđiệu của ngòibút ởđây vừa uhoài vừa kiềmchế. Tácgiả sửdụng sựmơhồ của thờigian để gợilên cảmgiác những cuộcgặpgỡ giữa người với người luôn bị ámảnh bởi các liênhệ đã phaimờ. Chính nhanđề Khi Mưa Tan Mùa phảnánh tâmtrạng ấy: một khoảnhkhắc chuyểnmùa, khi bầutrời trởnên trongsáng nhưng tráitim vẫn nặngtrĩu.

Kếtcuộc của Khi Mưa Tan Mùa được triểnkhai mộtcách lặnglẽ và tinh tế. Tácgiả không chọn kếtthúc bằng giảiquyết mà bằng sựnhậnra: kýức và mưa hoàvàonhau thành một kếtcấu dịunhẹ của thươngmến. Cuộctáingộ giữa Quyên và Phan như lơlửng giữa hoàiniệm và bừngtỉnh — một tiếngvọng âmthầm của tuổitrẻ tìmlại tuổithơ, mongmanh, trongsáng nhưng chóngqua.

Ngườicontrai cóvẻ buồn, hắn đứngdậy khôngnhìn Quyên, dángđiệu ngơngác đến thảmhại. Quyên áingại nhìnhắn khôngbiết nóigì, chiếccặp trên tay nàng chợt trĩunặng, lúngtúng. Cảhai cùng imlặng khôngnóigì vớinhau rấtlâu. Ngườicontrai nhìn ngơngác nửa dợmmuốn bỏđi nửa nấnlại. Chiếcxắc dưới chân hắn được manglên rồilại đểxuống ngậpngừng. Quyên cũng ngẩnngơ bốirối. Nàng kínđáo quansát hắn, nửa thươnghại muốn dòhỏi vàiđiều nhưng ngại lạithôi. Nàng ngờngợ vócdáng hắn quenquen, khôngrõ. Nhưng hìnhnhư nàng chưa gặp hắn baogiờ, cólẽ hắn vừa ở mộtmiền nào thậtxa mớimới đến, trông vócdáng yphục hắn thì đã rõ.
Người thanhniên bóc thuốclá rahút, quaysang Quyên với mắtnhìn cóvẻ ngạcnhiên khi thấy nàng còn đứng đó. Hắn thoáng bốirối nhưng imlặng, hắn dợmmuốn ngồilại trên bậcthềm, vócdáng gầythấp lơngơ trông dễbuồncười. Quyên vẫn đứngđó, cắnmôi nhìn hắn, muốn dời mặc hắn dọkiếm, nhưng hắn lại đứng chắnngang cổng vàonhà (chiếccổng mà hìnhnhư vừarồi hắn có nóivới Quyên rằng năm nàođấy dạo mùamưa này hoadại nở đầy hàngrào hoang đó, và tuổithơ hắn...); cólẽ chính vì điềuđó mà Quyên ngờngơ dángvóc hắn quenquen; biếtđâu quákhứ có những sợidây liênlạc hờhững nàodo mà giờ nàng khôngcòn nhớnổi, như hắn, hắn từ nơinào mới về (hay mới đến? biếtđâu!).

Imlặng. Đôimắt chàng thanhniên ngướclên nhìn đám mâymù trêncao chợt mơmàng, sầubuồn vờivợi. Đôimắt nhìn đâuđâu không dấu nét thơdại longlanh buồnbã lẫnkhuất đâuđó giữa khuônmặt cóvẻ giànua trước tuổi của hắn; râumép hắn lưathưa, lưathưa... Quyên bậtcười với lời quansát và nhậnxét ngộnghĩnh của nàng. Hắn vụt quaylại, Quyên imbặt hắn nhíumày, Quyên bốirối, hắn quayđi, Quyên bậtcười khúckhích...
Nụcười của côgái họctrò nhỏ đứngcạnh đấy nhínhảnh vôtư hìnhnhư khônglàm hắn bằnglòng; hắn cóvẻ khóchịu nhưng muốn nóigì lại thôi. Quyên lúngtúng chenghiêng chiếc cặpsách ngangngực, xôlại chiếc áomưa, làm vuvơ vàiba cửđộng vônghĩa để tránh bốirối trướcmặt người contrai xalạ kỳcục. 
— Cámơn cô. 
— Dạ!.. khôngcógì, thưaông!
Quyên ngỡlà hắn sẽ dờidi với chiếcxắc dướichân. Nhưngkhông. Hắn vẫncòn đứngđó, tay ngớnghịn buôngxuôi, rồi colên, vàivài độngtác hútthuốc nhảkhói vânvân. Quyên imlặng đứngchờ, nàng longại vuvơ. Chị Nhã còn ở trường chưavề. Ngôinhà khoácổng phíatrước, vắngtênh. Cậnchiều rồi. Hômnay Quyên học haigiờ đầu nên về sớm hơn mọikhi. Chắcgì chị Nhã vềtrước conmua chiềnnay, khôngkhéo chị lại ướthết.
Chàng thanhniên vẫncòn đứngđó, điếuthuốc đã tàn, hắn vứtnhanh ra vũngnước đườngcái tạtngấm, rồi lại imlìm với tháiđộ lạlùng kỳquặc của hắn. Quyên chợt bựcbội và khóhiểu. Nàng muốn lêntiếng nhưng lại ngạingờ vuvơ nên đànhthôi. Và Quyên vẫn còn đứngđó, lúngtúng hiệnlên ở nàng rõrệt, vạt áodài trắng chừngnhư cũng ngạiviệc lơngơ với ngọngió vôtình nào vừabay ngang quađó.
Trongkhi người thanhniên lại nghĩ khác, vôtình. Hắn ngạcnhiên khônghiểu nàng muốngì mà vẫncòn đứngđó. Rồi hắn lại đâmra khóchịu khi cókẻ nhìn mình. Nhưng nỗimệtmỏi buồnbã trong mộtngày choángngợp trínão hắn, hắn cũng chẳngmuốn nóigìhơn là imlặng.
Buổitrưa của một thànhphố mưa, mùmây khắplối. Khôngkhí cóchợt đổithay và lạnh. Hắn nghĩ thế. Nhưng vẫnvậy. Hắn nhớ. Hắn đang nhớ cái quákhứ mùmịt của đờihắn. Mộtlần vềthăm. Bảy năm hay tám năm gì trướcđó, hắn bỏđi tuyệttích; để giờ trởlại, ngôinhà xưa thânyêu cũ của hắn chợt thành xalạ phíasaulưng. Cổng khoángoài. Hàngrào câylá cũ về thiếu chămsóc như thuở hắn cònsống đầy sángtối với người cha cặmcụi cầm chiếc kéo trêntay. Hắn thấtvọng thậtsự. Thànhphố cũ. Xalạ hết. (Đốivới hắn giờđây chỉcòn kỷniệm. Kỷniệm màthôi ngàyxưa ơi!) Hắn thìthầm trongđầu, và chợt muốnkhóc. Cảnhvật. Mưa. Về một thànhphố cũ thânyêu giờ chợt trởthành xalạ, ngày trởvề của hắn. Chuyến xeđò buổisớm vượthơn trăm câysố đường gồghề đổđá để trởvề nhọcmệt, tưởngđâu tìmgặplại được ánhmắt xưa. Câuca nào của tìnhthân bằnghữu còn vangvọng trongđầu hắn; hốtnhiên, như gió cuốithu, kỷniệm chợt lùavề trànđầy nứcnở..... Hắn cấttiếng thởdài khôngnguôi với đờisống. Chuyểnđi và cuộcđời màimiệt. Cuộchànhtrình mòngót ngườidutử, chánchê. Ta trởvề đây. Cốhương! Khôngai đónchờ ta? Kỷniệm. Hìnhảnh. Quákhứ. Trínhớ. Xa hết và mấthết. 
— Cámơn cô!... 
— Dạ!...
Người thanhniên mồi thêm một điếuthuốc, hút buồnbã. Khóithuốc đang nungmờ trínão hắn. Quyên bêncạnh đẹp dịudàng chợtlúc trởthành một hìnhảnh lạlùng xấuxí làm hắn khóchịu khôngít. Sao cô còn đứngđấy. Tôi khôngcần hỏi thăm gì nữa cô ạ! Tôi biếthết rồi. Đờisống tôi đã đứtlìa với kỷniệm cũ xuyếnxao. Cầmbằng như tôi đã chết từlâu.

Quyên vẫn đứngđó. Ngạcnhiên nhìnhắn. Hắn kỳcục và lìlợm vôcùng. Nàng nghĩ thế. Đôimắt hắn, khi nhìn trời khi nhìn mây: chợt cókhi mắt hắn longlên sóngsọc mộtcách dễsợ, rồilại chìmxuống, buồnrườirượi. Lạthực. Cógìđâu mà phải ngại. Nàng muốn bảovới người thanhniên rằng ông đang đứngtrước cổng nhàtôi. Xinlỗi để tôi vào! Chỉ cóthế, nàng vẫn ngậmcâm và đứng chờ. Tưởngrằng trong một phútchốc nàođó hắn sẽ rờiđi nhẹnhàng như khi lặnglẽ đến. Từng “chốcphút” trôiqua nhưthế, và nàng chờđợi. Trời cóvẻ nhuốmmưa. Suốt thángnay trời bệnh trời ạ!
— Xinlỗi! Cógì đặcbiệt ở tôi mà cô cứ nhìntôi thế? Hắn nhíumày. 
— Ông đang đứngtrước cổng nhà tôi, ông biết không?
Người thanhniên quayhẳn người lại, giọng hắn chợt cộccằn làm Quyên sợhãi. Hắn nói mộthơidài nhưng nàng khôngngherõ. 

— Ồhay! Sao ông gây với tôi? 

Quyên lớntiếng.

Hắn vứt điếuthuốc hútdở xuốngđất. Đôimắt hắn dịulại, và trởnên buồnbã nhưtrước. Hắn thấy mình vôlý. Cólẽ kỷniệm làm hắn hồinhớ nhiềuđiều chăng? Không, ngôinhà này mọingười thân của mày đã đi hếtrồi, khôngcònai đâu. Và côgái kia, đang trúngụ ởđó, mày nên nhớ rằng mày đang đứngtrước cổng nhà ngườita.

Hắn có vócdáng quenquen. Hắn làm phiền Quyên rấtlâu, nhưng Quyên vẫn chờđợi. Chiếcxắc dướichân hắn làm Quyên thươnghại (?) hay áingại gì đó mà Quyên khôngrõ. Khi Quyên xinlỗi hắn tránh chỗ để mởcổng vàonhà, hắn có giọng muốn gâygổ với Quyên, kỳcục và đángghét thật. Đừng chờ chặplâunữa hẳn nghĩ gìđó rồi cúixuống giỡ chiếcxắc lên, lúcđó hắn mới chịuđi. Hắn gậtđầu chào Quyên. Hìnhnhư hắn cười. Quyên khôngcòn nhớ. Nhưng chắcchắn, nếucó, nụcười đó lắmnỗi heohắt thươngđau (?) Quyên nghĩ và chợt bậtcười mộtmình. Hắn chưa đi, bấtchợt hắn quaylại nhìn, Quyên thấy mình vôduyên nên ngượngngùng nínbặt. Dùsao hắn vẫncó một dángdấp, dángđiệu làm Quyên chúý và thắcmắc khôngcùng. Hắn chào Quyên lầnnữa và dợm bướcđi. Quyên gọigiậtlại: 
— Này ông! 
— Thưa cô? 
— Ông có cần hỏithăm gìnữa không?

Hắn nhìn Quyên lắcđầu nhènhẹ, và lầnđó thì hắn cười. Nụcười thật buồn chếthéo trên nửa vànhmôi khô. Quyên bốirối:
— Giờ ông định đi đâu?... 

Hắn lại nhìn Quyên. Bấygiờ Quyên mới rõ mình vôduyên khi hỏi thế. Quen biết gì nhau đâu. Sá gì đôiba lời thămhỏi, mà phải dèlòng áingại kẻ khôngquen.
— Giờ này chắc đã hết xe về Qnh.? Hắn hỏi. Câuhỏi thật tộinghiệp. Chứngtỏ rằng hắn chẳngbiết gì về sinhhoạt của thànhphố này hết. Phải không?
Em nhậnxét tinhtế lắm! 
Quyên lắcđầu cốdấu nụcười chuachát (lần thươnghại?) khi nhìn hắn, Quyên không an tâm khi hắn bỏđi.
Không lâu sau đó trờimưa. Cólẽ hắn ướthết. Mưa lớn ghêđi! Mù cả một thànhphố. Song lạichắc mùa này nước dângcao. Nhớ nămngoái... 
Em lạcđề rồi... kể tiếp xem...
Thôihết. Còn gì. Có điều em thắcmắc hoài về cái‑chất‑kỳ‑lạ ở hắn. Trông hắn buồn lắm... 
Em viết vẫn đấy à!
Ờ, thì chị khôngphải muốn tả về vócdáng hắn sao? Thì đểxem! Hắn đâukhoảngchừng hămmốt hămhai tuổi... Chắcthế. Nhưng trông hắn già trướctuổi...

Nhã lắcđầu thấtvọng nhìn em. Lối tảngười nhưthế làm sao Nhã nhớ ai chođược. Nhã nhìn Quyên đang ngơngác nhìn hình mà chợt bậtcười mộtmình, Nhã vộitay lấy baothuốclá và nói mộtđiều. Đôilôngmày mỏng của côem gái chừngnhư nhíulại nhìn nàng.
Nhã lắcđầu cười nhìn emgái. Quyên bướcvào trong thayđồ, cònlại mình Nhã ngoài cănphòng khách nhỏ chợt nghĩnhớ vuvơ. Khônglý là Phan? Phan? Cái tên ngày nào gợinhắc Nhã những kỷniệm nhonhỏ dễthương thuởcũ. Phan, thằngbé có nụcười khôngbaogiờ vui của nó lúc nào cũng làm chị đểý! Chừngnhư lúc Phan đi đếngiờ đãđược tám năm rồi. Lâuquá trong tậpảnh cũ, tấmảnh của Phan đứngtrước vườn hoahồng cũngđã nhạtmàu, Nhã khôngcòn nhậnra được nhưng đôimắt thơdại của đứacontrai thuởđó làm chị nhớmãi khôngnguôi. Phan và chuyếnđi bấtngờ tuổinhỏ làm sao Nhã quênđược. Chắcchắn giờ Phan đãlớn, một người thanhniên buồnbã trong chiều như Quyên nói. Cóthể lắm. Nhưng giờ biếtđâu tìm. Thànhphố này khônglớn nhưng vạn ngườiquen, vàiba quántrọ, hay thềm chùa nàođó mà chẳngthể cho người ngãlưng quađêm chàothua kỷniệm!
Gió luồnqua cửasổ bốc vào phòng chợt lạnh, Nhã nghe rétcăm. Câylá ngoài khuvườn nhỏ rộntiếng rìrào, laoxao khôngngớt. Một mảnhnhỏ bầutrời nhìnthấy được dàymịtđen, chừngnhư muốn làm thêm cơnmưa nữa. Cơnmưa banchiều chưađủ, vào mùa này. Suốtmùa này trời nhuốmbệnh (...)
(...)nhuốmbệnh, cảmlạnh mưa hoài. Gần hết mùathu rồi cóphải? Nhã chợt buồnbuồn nhớ cái lạnh banchiều trên lốiđi chạyvề ngang phố. Cái lạnh len trongngười lẫn chút ướtát giữa chốn thiênman. Buổitối và cănnhà khôngđủ ấmáp để Nhã thôi rayrứt mãi mộtmình với những kỷniệm quayquanh. Nhã ngỡchừngđâu em mình cònnhỏ làm chẳngbiết gì để sớt để chia. Nghĩthế, chợt cólúc Nhã thấy mình giàđi lúcnào khônghaybiết. Cănnhà thiếuvắng bóngdáng cha, nụcười mẹhiền, chỉcòn kia trong gócphòng chiếc bànthờ khungảnh cũkỹ với đènđóm đang tànphai theo hươngkhói lạnh vâyquanh... Nhã buồnbã loayhoay hoài mộtmình với ýnghĩ, ngỡ chừng như tiếngguốc khuya trongphòng bên của Quyên chỉlà những dưđộng của têlạnh imlìm. Điếuthuốc trêntay Nhã đã tàn quá nửa, khói vậtvờ buồnnản nặngnghiêng. Nhã khẽ đưa tay búngnhẹ tàn mà ngỡnhư tuổidời mình đangrụng xuống giànua, tứctưởi. Và chợt Nhã bànghoàng khi nhậnra mình đang nghĩthế. Tiếngguốc thơngây của Quyên gõ rộnràng trên sàngạch nghe vỡ tronglòng nàng từng mảnhhồn nhỏ heohắt đauthương. Nhã khẽ thởdài buồnbã.

Khi nghe tiếngguốc Quyên bướcra ngoài, Nhã mớichợt nhớ nhắcchừng em: 

— Đi nhớ đem theo áomưa. 

Tiếng Quyên dạ vuitươi. Và khi bướcra khỏi cổng hìnhnhư nàng còn ngỡ mình đang cười với chị. Nhã theo Quyên ra đóngcổng, nhìntheo Quyên dưới đầuphố nhỏ với chiếcbóng gầy đổ trên mặtđường đầy lá nàng chợt nghe lòng dânglên niềm thươngmến. Tuổi Quyên đang tuổi giaodu bạnbè với những cuộcvui rộnràng mà Nhã biếtrằng nàng sẽ khôngcòn nữa. Từng buổidạy. Áocơm.

Buổitối Quyên từ nhà Thục Linh về hơimuộn. Vì nàng khôngmuốn phải dầmmình trongmưa để về. Phố đã vắng. Hai dãyphố kíncửa buồnhiu. Quyên bướcnhanh; nàng chợt lo chị Nhã đang chờcổng đợi mình, nàng thầmtrách mình lầnsau khôngnên đikhuya thếnày nữa. Nhà quanhquất có hai chịem mà mình đihoài chị buồnchết. Quyên nghĩ vuvơ trongđầu và vềđến nhà lúcnào chẳnghay.
Khi chờ mởcửa, Quyên đưa mắt nhìn suốt đườngphố chạydài trongđêm lờlờ từng cộtđènđường chợtloé lấplánh trút xuống mặtđường ướtsũng nước của cơnmưa vừatạnh, đầy láthuvàng với những tráiđồndông giốngnhư những bánhxe thunhỏ lại nằm trơtrọi. Cuối muàmưa rồi. Cáilạnh ở thànhphố ven quốclộ này thayđổi mỗi mùa. Mùa khôráo vẫnlà mùađông rétmướt.

Khi nghe tiếngguốc chị Nhã dậm trên lốisỏi bướcra cổng, Quyên lolắng chờđợi ánhmắt chị nghiêmkhắc và buồn sẽ nhìn Quyên như thầmnhắcnhở. Quyên sợ ánhmắt ấy, ngoài những phiềntrách nhỏnhẹ của người chị thânyêu. Nhưngkhông, khácvới điều Quyên dựđoán, nụcười chị tươivui lạlùng nở trênmôi. Quyên bốirối nhìn chị như phânbua gìđấy mà chắcchắn (..)
(…) chắcchắn dángđiệu nàng chẳng biểulộ gìhết. Nhã bậtcười thành tiếng dịudàng khi thấy chântay emgái mình lốngố dễthương. Quyên ngơngác nhìn chị bậtcười theo, tiếngcười rungrinh cả đôibờvai thon núp dưới lànvải áo. Nhưng thậttình Quyên khônghiểu chị đêmnay rasao hết, dángvẻ chị phải trách Quyên nhiềulắm thì phảihơn. Nhưng Quyên không ngạcnhiên lâu sauđó. Một bóngngười contrai quenthuộc (?) đâutừ trongnhà bướcra đứng lẫn trong bóngtối ngoài lốiđi bêncạnh chị Nhã, trong bóngđêm một nụcười nởra mà Quyên khôngkịp nhận.
— Quyên đó phảikhông chị Nhã? 
Nhã gậtđầu cườivới người thanhniên và Nhã nóivới em trongkhi Quyên chônchân lạlùng mộtchỗ nhìn hai người.
— Quyên nhớ anh Phan không nhỉ?
Quyên lénnhìn ngườithanhniên. Đúng hẳnrồi. Ngườithanhniên  banchiều khôngaikhác. 
Quyên gậtđầu ngỡngàng: 
— Nhớ... 
Tiếng Phan trầmtrầm: 
— Quyên nhớgì về tôi nào? 
— Banchiều ông... 
Nhã và Phan bậtcười lớn. Nhã nói:
— Không, hồinhỏ kia... 
Quyên ngơngẩn nhìn, và cố suynhĩ, moimóc trínhớ. Rốtcuộc nàng chỉbiết lắcđầu nhỏnhẹ... chị Nhã khẽ nhoàingười rangoài đóngcổng vừa nói: 
— Lâu quá chắc Quyên quênrồi... Còn chị làmsao quên cậu được. Thằngbé liềumạng bỏnhà rađi ngàynào... 
Nhã chợt nínbặt, biếtrằng mình nóihớ haylà đã lỡlời nhắcnhở lại kỷniệm đauthương của người contrai kiađó. Phan lơđi: 
— Em hỏi thăm ngườita chobiết là người ởđây chínhlà chị... Bấtngờ quá... 
Quyên imlặng lắngtai nghe hai tiếng bấtngờ trầmtrầm của Phan kéodài âm saucùng ra khônggiấuđược nét buồnbuồn cốhữu (?) trongkhi Phan tựnhiên nắmtay Quyên trong lòng bàntay mình... Mấy ngóntay lạnh của Quyên bốirối runnhẹ nhưng hìnhnhư Phan khôngbiết. Quyên đểim tay mình trongtay Phan, khi đôimá nàng chợt nóngbừng lạlắm. Phan đưa Quyên vàotrong nhà, tiếng Phan vangsát bêntai Quyên trầmtrầm ápđầy những kỷniệm tuổithơ nồngnàn mà Quyên chưacó dịpnào ngồi nhớlạihết hay khôngcòn nhớ. Trínhớ lướtthướt như đámmâymù của những ngày cuốimùa mưa giăngđầy tronglòng khuphố nhỏ. 
— Hồi nhỏ Quyên hay vóiquả anh này, nhõngnhẽo này, thường bắt anh đèoxe lên vườndừa này, cõng quasông này, bắt chuồnchuồn này... 
Tiếng Phan xưnghô anh thânmật nghe ngọtngào như tiếngguốc quenthuộc của chị Nhã khuanhẹ sau Quyên.

PHAN CUNG NGHIỆP

Nguồn: tieulun.hd.free.fr/view.php?file=TuoiNgocBoMoi072

Leave a Reply