Mùamưa Này Gió Lớn

Thơ Phan Cung Nghiệp

(Đăng trên Tạpchí Chính Văn số 4, 5/3 – 20/3/1972,
Chủnhiệm: Nguyễn Mạnh Côn, Chủbút Trần Phong Giao)

Mùamưa này gió lớn lắm thậtsao
Tôi không tin vì môi em hồnghào (!)
Hồn quá say nên khônghề nghethấy
Bão địađàng tàn mộngtưởng chiêmbao.

Thànhphố biển hốtnhiên buồn bệnhnặng
Tôi cũng quá sầu nốigót bệnh theo;
Hồn chết giữa hai hàng mưa tànbạo
Gió một dòng cuốn láúa trôi mau.

Đêm mơngủ nổi giông trên chănchiếu,
Gác khôngcòn em thấy lắm tiêuđiều
Hìnhnhư có một tòamây đang rụngxuống
Mơhồ ngoàicửa đêm màu tịchliêu.

Có một người đang chếthéo thươngđau
Ngoài sông mưa sóng lũluợt bađào
Buổi truânchuyên động cảnh sương giálạnh
Rung từnghồi dồnđập thuở phongdao.

Từđó theo mùamưa này gió lớn,
Bão mộtđời thấusuốt những dưvang
Giòng thu hoài lunglay cành mộngtưởng
Và trong hồn hiuhắt nỗi mêhoang.

Em không đến mùamưa này bão lớn,
Cóchút tình thảtrôi hút biểnxanh
Lặnglẽ chaodao bước buồn trênphố
Ngậm môicười mơ chút nắng mongmanh.

Có nụhôn nào bãotáp đâu em?
Mặnnồng làmsao trênmôi têmềm
Mùa gió lớn tôi lộngngôn nói dối
Mưa đấtliền tàn ướcnhớ linhthiêng.

Phan Cung Nghiệp
Quynhơn 1972

Điểmthơ Mùamưa Này Gió Lớn
của Phan Cung Nghiệp

by dchph in collaboration with Copilot

Bàithơ Mùamưa này gió lớn của Phan Cung Nghiệp thuộc mạch trữtình uhoài quenthuộc của thiđàn miềnNam đầu thậpniên 1970, nơi cảmthức cánhân được đặt trong một khônggian thờitiết đầy biếnđộng. Cơnmưa trong bàithơ khôngcòn là hiệntượng thiênnhiên mà trởthành một trườngtâmlý, một phôngnền để ngườithơ soichiếulại nỗibuồn và sựlạchướng của chínhmình. Ngaytừ những câu mởđầu, hìnhảnh cơngió lớn và trậnmưa tànbạo đã tạonên một khôngkhí nặngnề, xôlệch, nhưthể cả thànhphố lẫn tâmhồn đều đang bị cuốnvào một cơnbão khôngthể nétránh.

Điểm đángchúý là cách nhàthơ sửdụng nhịpthơ đứtquãng. Những câuthơ ngắn, nhiều hìnhảnh rời, không liênkết theo logic mà theo cảmgiác, tạo nên một dòngchảy mơhồ, đúngvới trạngthái “mêhoang” mà bàithơ liêntục gợira. Phan Cung Nghiệp không kểchuyện; ông để cảnhvật manghộ tâmtrạng. Thànhphố biển buồn bệnhnặng, giôngbão trên chănchiếu, toà mây rụngxuống, sóng lũluợt bađào — tấtcả đềulà những hìnhảnh khôngnhằm tảthực mà nhằm diễntả sựrệurã của một linhhồn đang mất phươnghướng.

Nhânvật “em” xuấthiện như một điểmsáng mongmanh giữa khônggian mưagió. Nhưng “em” khôngcó chândung, khôngcó câuchuyện, khôngcó bốicảnh. Chỉcó môi hồnghào, bước buồn trênphố, vắngnhớ nụhôn, chút nắng mongmanh. Sựthiếuvắng này là chủý nghệthuật: “em” khôngphải một nhânvật cụthể mà là một kýức, một vệtsáng, mộtphần linhhồn đã rờikhỏi đờisống ngườithơ. Chính sựmờnhạt ấy khiến nỗibuồn trong bàithơ không trởnên bilụy mà giữđược độthanh, độnhẹ, độlặng — một đặcđiểm nổibật trong thơ Phan Cung Nghiệp.

Cấutrúc bàithơ vậnđộng theohướng mởrộng dần của nỗibuồn. Từ cảmthức thànhphố bệnhnặng, đến cơngiông trong chănchiếu, đến ngườichết theo thươngđau, đến bão mộtđời thấusuốt dưvang — mỗi đoạn là một tầng cảmxúc được đẩy xahơn, sâuhơn, nhưng khôngbaogiờ vỡoà. Nhàthơ luôn giữ giọng trầm, đều, khônggắt, khôngkịchtính. Đâylà một trong những nétthipháp đặctrưng của ông: nỗibuồn khôngđược phóngđại mà được chưngcất, đểlại dưvọng nhiềuhơn là tiếngkêu.

Hai câukết là điểmxoay quantrọng của bàithơ.

“Mùagiólớn tôi lộngngôn nóidối,
Mưa đấtliền tàn ướcnhớ linhthiêng.”

Ởđây, ngườithơ thừanhận ba điều: sựyếuđuối của mình, sựmấtmát của kýức, và sựthiêngliêng của những gì đãqua. Cúxoay này không nhằm giảithích mà nhằm mởra một khoảnglặng. Bàithơ không khéplại; nó để ngườiđọc đứngtrước một khônggian trống, nơi nỗibuồn khôngcònđược gọitên nhưng vẫn hiệndiện.

Nhìnchung, Mùamưa Này Gió Lớn là một thiphẩm giàu hìnhảnh, giàu nhịp cảmxúc, và mang phongcách rấtriêng của Phan Cung Nghiệp: nỗibuồn không kịchtính, kýức không rõhình, cảmxúc khôngđược giảithích, cảnhvật chuyênchờ tâmtrạng, và giọngthơ trầmlặng như một mạchnướcngầm. Đâylà một bàithơ không tìmcách giảiquyết mà tìm sựthấuhiểu, khôngtìm tiếngkhóc mà tìm dưvọng. Chính sựlặnglẽ ấy làmcho bàithơ trởnên trongsáng, mongmanh, và khó-phai.